نقش امام جماعت در جذب جوانان به مسجد
امام جماعت، مهمترين عضو مديريتي مسجد است. عملکرد امام جماعت، شخصيت وي و چگونگي برخورد او با جوانان، در ايجاد و کيفيت نگرش جوانان نسبت به دين و مسجد بسيار مؤثر است.
مسجد به عنوان مرکز فعاليتهاي فرهنگي و اجتماعي، از اهميت ويژهاي در جهت رشد و تعالي انسانها برخوردار است. از طرف ديگر اسلام در مسير انسانسازي توجه بسياري به مسأله جواني دارد تا جايي که بيشترين تمرکز خود را در سير إلي الله به روزگار جواني معطوف ميدارد و پاک بودن در جواني را از خصائص پيامبران برميشمرد، لذا شايسته است متوليان امر فرهنگ و دين امر جذب جوانان را مورد توجه ويژه قرار دهند.
جوان :
جوانان، کانون شور و هيجان و سرمايه آينده ملت هستند. نيمنگاهي به شرايط زيستي ـ غريزي، ذهني، رواني، عاطفي، اخلاقي و دگرگونيهاي دوران جواني، ضرورت در پيش گرفتن شيوه صحيح برخورد با جوانان را مشخص ميکند.
ويژگيهاي اين دوران عبارتند از:
بحران هويت ديني :
بحران هويت از سالهاي نوجواني آغاز ميشود و بخشي از سالهاي آغازين جواني را نيز دربرميگيرد. جوان درصدد است تا به گونهاي روشن بداند که کيست؟ نقشي که بايد در جامعه ايفا کند چيست؟ آيا توانايي آن را دارد که روزي در جايگاه يک همسر، پدر يا مادر قرار گيرد؟ بحران هويت، واژهاي است براي توصيف ناتواني نوجوان در پذيرش نقشي که جامعه از او انتظار دارد و سبب مشغوليتهاي بيهدف، هيجانهاي جانشين و ايجاد شخصيت منفعل در جوان ميشود.
هر انساني به هويت ديني نياز دارد؛ چون گرايش به پرستش از نيازهاي فطري اوست. هويت ديني، رابطه ميان آدمي و دين را تبيين ميکند که پيامد تدوين آن، احساس تعهد در قبال ارزشها و باورهاي آن مکتب است. اختلال در هويت ديني، سبب ميشود فرد نه بتواند ارزشهاي ديني گذشته خود را ارزيابي کند و نه صاحب ارزشهايي شود که به کمک آنها بتواند آزادانه براي آينده طرحريزي کند.
با در همريختگي نظام ارزشي فرد، از ديدگاه جوان امر مثبت در مفاهيم ديني وجود ندارد تا انگيزهاي براي گرايش به آن داشته باشد. بنابراين، دچار بيمسئوليتي ميگردد.اين حالت در عرصه ديني و در قالببيتوجهي به فرمانهاي الهي، ارزشها، گزارهها، اماکن، مراسم و نمادهاي ديني بروز ميکند.
ناهنجاريها :
جوانان، روحيات و دنياي شگفتآوري دارند که از کنار هم قرار گرفتن قدرت جسمي و قدرت احساس به دست ميآيد و به سمت عقلاني شدن پيش ميرود. به همين دليل، جوانان معمولاً با محيط اطراف و بزرگترها، مشکلات رفتاري، عقيدهاي و سليقهاي دارند. اين اختلاف گاهي سطحي، زودگذر و کمتأثير در شخصيت و رفتار جوان، وگاهي بهگونهاي است که به ناهنجاريها و ناسازگاري جوان ميانجامد و به اين ترتيب امنيت روحي و رواني لازم براي دينداري از بين ميرود.
عوامل ظهور ناهنجاريها در نوجوانان و جوانان چنين است: درک نکردن روحيه جوان، الگوي نامناسب، تضاد در روش تربيتي، فاصله طبقاتي، کمتوجهي خانوادهها، ناکارآمدي کانونهاي ديني، استفاده ابزاري از دين، کمتوجهي به مشکلات.
دينگريزي :
دينگريزي گروهي از جوانان، از مسائل مهم اجتماعي و فرهنگي کشور است که بايد متوليان فرهنگي درباره آن چارهانديشي کنند. دينگريزيفقط حاصل هوا و هوس نيست، بلکه گاهي بيان نامعقول از مفاهيم ديني، عملي نشدن عدالت اجتماعي، توجه نکردن به نيازهاي اساسي نسل جوان، استفاده ابزاري از دين به دست برخي سياسيون، نبود برنامهريزي صحيح فرهنگي و شبيخون فرهنگي دشمنان براي انحراف نسل جوان، ميتواند عامل چنين مسائلي باشد.
راههاي جذب جوانان به مسجد:
با توجه به شناختي که از روحيه جوان به دست آوردهايم،اهميت همسويي برنامههاي مساجد با نيازهاي جوانان روشن مي شود. حال به بررسي ويژگيهاي مسجد جوانپسند ميپردازيم.
-1 امام جماعت :
امام جماعت، مهمترين عضو مديريتي مسجد است. عملکرد امام جماعت، شخصيت وي وچگونگي برخورد او با جوانان، در ايجاد و کيفيت نگرش جوانان نسبت به دين و مسجد بسيار مؤثر است.
روابط و احترام ميان امام جماعت و جوانان، نبايد در چارچوبي رسمي باقي بماند،بلکه اين روابط بايد بهگونهايباشد که امام جماعت يکي از دوستان جوانان به شمار رود. او بايددر مشکلاتيار جوانان باشد، موفقيتهايشان را تبريک بگويد، غمخوارشان باشد، هداياي کوچکي به عنوان يادگاري به آنان تقديم کند و کارهاي ديگر که با توجه به شرايط امام جماعت و فرهنگ و روحيات اهالي محل در برقراري و ايجاد ارتباط دوستانه و محبتآميز مؤثر است.
جوانان از اينکه امام جماعت به آنان احترام ميگذارد، احساس شخصيت ميکنند.البته امام جماعت پيش از برقراري رابطه، بايد کاملاً از نيازها، روحيات، ارزشها، خواستهها، سلايق، توانمنديها، آسيبهاو راههاي رويارويي با آن آگاه باشد. در اين صورت ميتواند برخوردهاي خود را با جوانان به شکلي تنظيم کند که علاوه بر رفع نيازهايشان، آنان را به مسجد بکشاند. امام جماعت بايد در علم و پرهيزگاري سرآمد افراد مسجد باشد تا بتواند هم مرجع سؤالات باشد و هم الگوي رشد معنوي.
-2 امکانات و فعاليتهاي مسجد :
با توجه به روحيات و فضاي فرهنگي جامعه، مسجد براي جذب جوانان، بايد در دو زمينه فعاليت داشته باشد: امکانات فرهنگي و امکانات ورزشي. در نظر گرفتن مکاني براي ورزش جوانان يا برنامهريزي جهت استفاده جوانان از امکانات منطقه با تخفيف ويژه، ميتواند در جذب جوانان مؤثر باشد. کانون فرهنگي، روزنامهها، مجلهها، کامپيوتر، کتابخانه، بانک سي دي و فيلم از امکانات فرهنگي مسجد است که با مديريت صحيح، ميتواند براي مسجد درآمدزا نيز باشد و به گسترش امکانات فرهنگي کمک کند.
به غير از موارد يادشده، مسجد براي جذب جوانان، ميتواند فعاليتهاي گوناگوني انجام دهد؛ مثلاً:
1- برگزاري مسابقهها: برگزاري مسابقهها يکي از فعاليتهاي پردامنه و کمهزينه مسجد است. برگزاري مسابقه در موضوعات مختلف براي دورههاي سني مختلف در جذب جوانان مؤثر است.
2- سفرهاي زيارتي و سياحتي: توجه مسئولان به فعاليتهاي تفريحي از جمله اردوها به عنوان ابزار فرهنگي و تبليغاتي، يکي از ملزومات امور فرهنگي جذاب است. اردو و مسافرتهاي دسته جمعي جوانان از سوي مسجد که با حضور و نظارت امام جماعت و جوانان متعهد مسجدي برگزار ميشود، از چند جهت بايد مورد بررسي قرار گيرد: زمان و مکان اردو، برنامههاي تفريحي، مسابقات، تغذيه مناسب و... .
3- کلاسهاي آموزشي: کلاسهاي آموزشي علاوه بر اينکه به امکانات زيادي احتياج ندارد، مورد علاقه و اشتياق جوانان نيز هست. اين کلاسها در رشتههاي هنري(بيشتر براي بانوان) و برخي کلاسهاي کمک درسي، آموزش زبان، کامپيوتر و ... ميتواند عاملي جذب کننده باشد.
بيان مباحث مورد نياز جوانان در مسجد: جنبه آموزشي و معرفتي مسجد، يکي از مهمترين جنبههاي کاربردي آن است. هيئت امنا و امام جماعت بايد جلسههاي ويژهاي را براي جوانان برپا و مطالب مورد نياز آنان را از قبيل مسائل اعتقادي، اخلاقي، احکام، مسائل بلوغ، روابط دختر و پسر، ازدواج، تحصيلو آثار نمازآموزش دهند.
ديگر مسائل :
هيئت امنا، هيئت مديره مسجد است که همة فعاليتهاي مسجد را سمت و سو ميدهد. بنابراين، عضويت يکي از جوانان متعهددر هيئت امنا، نوعي ارزش قائل شدن براي آن است. شايسته است بزرگترها، اعضاي هيئت امنا و امام جماعت، براي فعاليتهاي گوناگون مسجد، نظر جوانان را جويا شوند و در صورت امکان، پيشنهادهايشان را اجرا کنند.
برخي از کارهاي مسجد را ميتوان به طور کلي يا جزئي به جوانان واگذار کرد. اين اقدامات با توجه به روحيه جوانان سبب ايجاد وابستگي آنان به مسجد ميشود؛ به گونهاي که مسجد را از آن خود دانسته و از آن جدا نخواهند شد.
